Trong các nguyên nhân gây tiêu chảy nặng ở trẻ nhỏ, Rotavirus là tác nhân hàng đầu, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi.
Rotavirus lây truyền như thế nào?
Rotavirus có khả năng tồn tại bền vững trong môi trường. Virus có thể sống nhiều giờ trên tay và nhiều ngày trên các bề mặt như bàn ghế, sàn nhà, đồ chơi, vật dụng trong gia đình.
Bệnh lây chủ yếu qua đường phân – miệng. Virus tồn tại trong phân người bệnh và lây qua tay, đồ vật nhiễm bẩn. Trẻ dưới 1 tuổi có nguy cơ cao do thường xuyên cầm nắm đồ vật và đưa tay lên miệng.
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh:
- Trẻ từ 6–11 tháng tuổi.
- Trẻ suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch.
- Thời điểm mùa khô lạnh.
- Thói quen vệ sinh chưa tốt như không rửa tay bằng xà phòng, chế biến thức ăn không đảm bảo, xử lý phân không hợp vệ sinh.
Triệu chứng của bệnh
Sau khi nhiễm virus khoảng 1–2 ngày, trẻ bắt đầu xuất hiện triệu chứng.
Giai đoạn đầu
- Nôn ói (thường xuất hiện trước tiêu chảy 6–12 giờ).
- Nôn nhiều trong 1–2 ngày đầu.
Giai đoạn toàn phát
- Đi ngoài phân lỏng như nước.
- Phân có thể màu xanh dưa cải.
- Trong phân có thể có nhầy nhưng không có máu.
- Tiêu chảy kéo dài 3–9 ngày.
Trẻ có thể kèm theo sốt vừa, đau bụng, ho hoặc chảy nước mũi.
Mức độ nguy hiểm của bệnh
Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh có thể gây:
- Mất nước nặng.
- Co giật.
- Tổn thương não.
- Suy đa cơ quan.
- Suy dinh dưỡng kéo dài.
- Thậm chí tử vong.
Biến chứng nguy hiểm nhất là mất nước cấp, có thể diễn tiến rất nhanh ở trẻ nhỏ.
Điều trị tiêu chảy do Rotavirus
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với Rotavirus. Kháng sinh không có tác dụng trong bệnh này. Ở thể nhẹ, bệnh có thể tự khỏi sau 3–4 ngày. Nguyên tắc điều trị quan trọng nhất là phòng và xử trí mất nước. Tại cơ sở y tế, trẻ có thể được:
- Bù dịch bằng đường uống.
- Truyền dịch tĩnh mạch nếu mất nước nặng.
- Hạ sốt, điều trị hỗ trợ.
- Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Cách chăm sóc trẻ tại nhà (khi bệnh nhẹ)
- Cho trẻ uống nhiều nước hơn bình thường: nước đun sôi để nguội, nước canh, nước khoáng không gas hoặc dung dịch Oresol theo hướng dẫn.
- Tiếp tục cho trẻ bú mẹ.
- Cho trẻ ăn đầy đủ dinh dưỡng phù hợp lứa tuổi.
- Vệ sinh sạch bình sữa, núm vú, dụng cụ pha sữa.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi cho trẻ ăn và sau khi vệ sinh.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy cần được đưa đến bệnh viện ngay vì nguy cơ mất nước rất nhanh. Với trẻ lớn hơn, cần đi khám nếu có các dấu hiệu:
- Phân có máu.
- Trẻ khát nhiều, môi khô, tiểu ít.
- Nôn ói liên tục dù đã cho uống từng ít một.
- Không chịu ăn uống.
- Tiêu chảy nhiều lần, khó bù đủ nước.
- Nôn ra dịch màu xanh.
- Trẻ mệt nhiều, lừ đừ, khó đánh thức.
- Sốt cao, đau bụng nhiều.
- Tiêu chảy kéo dài trên 7 ngày.
Phòng bệnh bằng vắc-xin – giải pháp hiệu quả nhất
Mặc dù vệ sinh cá nhân và môi trường rất quan trọng, nhưng những biện pháp này không đủ để bảo vệ hoàn toàn trẻ khỏi Rotavirus do virus tồn tại rất lâu ngoài môi trường.
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy chủ động phòng bệnh bằng vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất. Vắc xin Rotavirus là vắc-xin sống giảm độc lực, dạng uống, có thể được uống bắt đầu từ 2 tháng tuổi và hoàn thành trước 6-8 tháng tuổi tùy loại. Tiêm chủng đúng lịch giúp bảo vệ trẻ ngay trong giai đoạn nguy cơ cao nhất.
Tiêu chảy cấp do Rotavirus có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Vì chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng bệnh bằng vắc-xin là cách bảo vệ an toàn và hiệu quả nhất. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế khi đủ 2 tháng tuổi để được tư vấn và uống vắc-xin đúng lịch, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện ngay từ những năm đầu đời.