
Não mô cầu: có dạng hình song cầu (2 tế bào xếp nối tiếp nhau giống như hạt cà phê)
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có khoảng 1,2 triệu trường hợp mắc bệnh do não mô cầu và trong đó có ít nhất 135.000 trường hợp tử vong. Tại Việt Nam, mỗi năm ước tính có hàng trăm trường hợp bệnh. Gần đây, tại một trường học của TP. HCM đã ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu nhóm B, trong đó có 1 trường hợp diễn tiến tối cấp dẫn đến tử vong và các trường hợp còn lại đang được theo dõi và điều trị tích cực; đồng thời toàn bộ người tiếp xúc gần đã được lập danh sách nhằm giám sát, xét nghiệm phát hiện sớm và thực hiện theo dõi sức khỏe chặt chẽ trong vòng 10 ngày. Việc nhận biết sớm triệu chứng, hiểu rõ cách lây bệnh và chủ động tiêm ngừa vắc-xin là chìa khóa quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cho trẻ và cộng đồng.
1. Bệnh do não mô cầu nguy hiểm như thế nào?
Não mô cầu là loại vi trùng thường trú ở vùng hầu họng của người mà không gây triệu chứng (được gọi là người lành mang trùng) và là nguồn lây nguy hiểm, đặc biệt trong các môi trường tập thể kín và đông người như trường học, nhà trẻ và ký túc xá. Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sẽ đột ngột tấn công vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não. Cả hai loại nhiễm trùng này đều rất nghiêm trọng, nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến tử vong (có thể lên tới 50%) trong vòng 24 – 48 giờ hoặc gây di chứng thần kinh nghiêm trọng: ngay cả khi được điều trị kịp thời, vẫn có khoảng 20% bệnh bị di chứng như điếc vĩnh viễn, tổn thương não, chậm phát triển hoặc phải đoạn chi, tàn tật suốt đời.
Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt cần quan tâm ở các đối tượng: nhóm trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 15 – 24 tuổi, người suy giảm miễn dịch và tiếp xúc gần với người bệnh. Não mô cầu lây truyền qua đường hô hấp do tiếp xúc trực tiếp hoặc hít phải giọt bắn dịch tiết mũi họng khi người bệnh hoặc người lành mang trùng ho, hắt hơi, trò chuyện. Khi niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương do đồng nhiễm các vi rút như Cúm A, Cúm B, Rhinovirus...não mô cầu sẵn có sẽ dễ dàng băng qua hàng rào bảo vệ tự nhiên để tiến vào hệ tuần hoàn và gây bệnh cảnh nghiêm trọng.
2. Dấu hiệu nhận biết sớm phụ huynh cần lưu ý
Giai đoạn đầu của bệnh rất dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm hay sốt siêu vi thông thường. Phụ huynh tuyệt đối không chủ quan khi thấy trẻ xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ sau:
- Sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn hoặc buồn nôn, đau mỏi cơ toàn thân, đau họng.
- Cổ cứng, sợ ánh sáng, trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú, thóp phồng (ở trẻ nhỏ) hoặc lơ mơ, co giật.
- Dấu hiệu đặc trưng của bệnh là”tử ban”: Xuất hiện các chấm xuất huyết hình sao hoặc mảng hoại tử màu tím thẫm dưới da, ấn không mất. Tử ban lan rất nhanh và thường hiện diện nhiều ở vùng chi dưới, mông hoặc thân mình.

Không nên chờ đến khi xuất hiện các mảng tử ban mới đưa trẻ đi khám. Nếu trẻ sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều hoặc có yếu tố tiếp xúc với người nghi nhiễm, hãy đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
3. Các biện pháp phòng bệnh
Để chủ động phòng bệnh do não mô cầu, phụ huynh cần lưu ý kết hợp nhiều biện pháp dưới đây, trong đó cách tốt nhất là tiêm vắc xin:
- Tiêm vắc-xin: Hiện nay trẻ có thể tiêm ngừa bệnh do não mô cầu từ 2 tháng tuổi, hãy đưa trẻ đi tiêm phòng theo tư vấn của nhân viên y tế để bảo vệ trẻ.
- Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung vật dụng dính nước bọt và giữ nhà cửa, lớp học thông thoáng, vệ sinh.
- Nhận biết sớm dấu hiệu bệnh: Đưa trẻ đi khám ngay khi có bất thường.
- Xử trí đúng khi tiếp xúc với người bệnh: Liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định, đặc biệt là không tự ý mua và dùng kháng sinh.
Bệnh do não mô cầu diễn tiến rất nhanh nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu chúng ta chủ động thực hiện các biện pháp y tế khuyến cáo. Quý phụ huynh hãy kiểm tra lại sổ tiêm chủng của con em mình và đưa trẻ đến các trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn lịch tiêm phòng thích hợp.
Hãy liên hệ tổng đài tư vấn sức khỏe trẻ em Bệnh viện Nhi Đồng 1: 1900 561237 khi bạn có nhu cầu.
