|
Trẻ lo âu và chán
nản
Lo âu là gì?
Lo âu là một trạng thái
cảm xúc sợ hãi hoặc khó chịu không có liên quan gì đến sự vật hoặc sự
kiện đặc biệt. Lo âu có thể triền miên, kéo dài – hoặc theo từng đợt –
xảy ra thỉnh thoảng. Nó có thể làm gián đoạn hành vi của bé theo nhiều
cách. Lo âu kéo dài quá lâu cũng có thể gây ra những hậu quả xấu đến sức
khỏe của bé.
Ngọc Hoa là một bé gái 5
tuổi bị bại não. Đó là một bé gái tươi tỉnh, vui vẻ nhưng sau đó đã
thay đổi. Hiện giờ bé thường khó ngủ vào ban đêm. Những cơn ác mộng và
“những vật đáng sợ” làm bé thức giấc. Bé ăn không biết ngon; giờ
đây bữa ăn trở thành cơn ác mộng khi cha mẹ của bé cố dỗ cho bé ăn thêm
một chút.
Ngọc Hoa thường đòi cha
mẹ đưa đến những nơi bé thích và làm những việc bé muốn. Lúc này bé khóc
và chống đối khi bố mẹ bắt đầu rời khỏi nhà hoặc để bé ở lại trường.
Những nụ cười rạng rỡ của bé thu hút bạn bè , tuy nhiên trước những
người lạ thì bé có ánh mắt bực tức và đôi môi mím chặt.
Chán nản là gì?
Chán nản là trạng thái
cảm xúc được gây ra bởi một vấn đề chưa được giải quyết hoặc nhu cầu
chưa được thỏa mãn. Đa số trẻ em và người lớn bị chán nản hàng ngày; khả
năng đối phó với cảm giác chán nản ngày càng tăng là dấu hiệu của sự
trưởng thành.
Minh Tuấn là một đứa bé 2
tuổi bị mù. Bé thường khóc và đập đầu vào sàn nhà khi không được đáp ứng
ngay những gì bé muốn. Quang Minh, một bé trai 5 tuổi bị điếc, nổi giận
ở trong cửa hiệu khi không được mua cho thanh kẹo mà bé muốn. Xuân Hồng,
một bé gái 13 tuổi bị chậm phát triển nhẹ, hờn dỗi bởi vì gia đình không
thể đi xem phim.
Khi lớn lên, đa số bé
dùng lời nói nhiều hơn để đối phó với sự chán nản.
Phụ huynh có thể làm gì
khi con bị lo âu hoặc chán nản?
Một số lo âu hoặc chán
nản là một phần bình thường của quá trình trưởng thành mà bé phải trải
qua. Những tình huống gây ra lo âu hoặc chán nản có thể là những trải
nghiệm tích cực, bởi vì bé học được cách đối phó với những cảm xúc khó
chịu. Hãy để cho con của bạn xoay sở qua những tình huống thử thách mà
không có sự giúp đỡ của bạn.
Khi con của bạn lo lắng
hoặc chán chường, có thể cho bé thấy rằng bạn biết bé không vui và bạn
sẵn sàng giúp đỡ bé vượt qua – nếu bé muốn như vậy. Nếu không xác định
được nguyên nhân hoặc không thể điều chỉnh được, chỉ “sự hiện diện”
của bạn cũng có thể làm cho bé vững tâm hơn.
Để giúp đỡ bé đối phó một
cách hiệu quả với lo âu và chán nản, bạn hãy khích lệ bé xác định nguyên
nhân của cảm giác này. Một trẻ nhỏ hơn 3 tuổi không thể xác định được
nguyên nhân lo lắng, nhưng có thể tỏ cho bạn biết nguyên nhân làm cho bé
chán nản. Hãy giúp đỡ bé, nếu cần.
Khi cơn giận của Quang
Minh đã nguôi và nó lại nhìn mẹ, bà ra hiệu cho nó: “Con muốn ăn kẹo.
Mẹ nói ‘không được’ và con đã không vui”. Lời nhận xét của mẹ không
giúp cho Quang Minh đáp ứng với sự chán nản tốt hơn ngay lúc đó. Nhưng
sau một thời gian, bé sẽ hiểu vì sao bé buồn. Điều này sẽ giúp bé tìm
những cách để biểu lộ cảm xúc của mình và đối phó với những cảm xúc dễ
dàng hơn đối với bé và đối với gia đình. Nếu mẹ của bé đã từ chối yêu
cầu của bé nhưng sau đó lại đồng ý ngay khi bé giận dữ, thì chính người
mẹ đã cho bé biết rằng tức giận là cách tốt để nhận được những gì bé
muốn.
Tìm nguyên nhân tại sao
bé lo lắng có thể khó hơn. Bạn hãy tự đặt ra một số câu hỏi như:
* Điều gì đã xảy ra đối
với bé và gia đình?
* Trong gia đình có tang
không?
* Gần đây gia đình có di
chuyển không hoặc bé có nghe lỏm được cha mẹ thảo luận về việc chuyển
nhà không?
* Sự lo lắng của bé có
bắt đầu cùng lúc với khi đi khám bác sĩ, nha sĩ, hoặc những chuyên gia y
tế khác không?
Nếu bạn không thể xác
định được nguyên nhân lo âu của bé, một chuyên gia tâm lý trẻ em có thể
giúp đỡ bạn. Chuyên gia tâm lý có thể đề nghị một loạt buổi điều trị
bằng những trò chơi. Đây cũng là một cách để kiểm tra những kiểu chơi tự
do của bé. Những kiểu chơi này phản ánh khá rõ ràng về những cảm xúc và
điều mà bé quan tâm.
Tóm tắt
Một số lo âu và chán
nản là bình thường đối với mọi trẻ em. Nếu những vấn đề này tồn tại lâu,
bạn nên tìm hiểu và đáp ứng với những nguyên nhân của nó. Nếu bạn không
thể xác định được tại sao bé lo âu hoặc chán nản, hãy liên hệ với một
chuyên gia tâm lý về phát triển trẻ em để được trợ giúp .
BS Phạm Ngọc Thanh |